Op 16 augustus 2026 kwamen wij met de Jonge Communisten van België uit verschillende provincies en de Communistische Jongerenbeweging (CJB) van Nederlands Limburg samen in Seraing ter herdenking van de moord op Julien Lahaut.
76 Jaar geleden werd de toenmalige voorzitter van de Communistische Partij van België (PCB-KPB) koelbloedig vermoord door het Belgisch kapitaal. Wij herdenken zijn verdiensten voor de internationale arbeidersklasse, hetgeen hem tot een vijand maakte van de Belgische staat en haar heersende klasse.
De nalatenschap van Lahaut
Het oratorisch talent van Lahaut kon talloze arbeiders aanzetten tot actie en staking. Mede dankzij hem groeide de KPB in de jaren 30 haar arbeidersbasis en kon het een leidende rol spelen in stakingen. Onder zijn leiding wist de KPB duizenden mensen te mobiliseren om te strijden tegen het fascisme tijdens de Spaanse Burgeroorlog.
De KPB wist dat de electorale strijd het fascisme niet kon overwinnen. Haar syndicale actiecomités, revolutionaire volksjeugd en het gewapende verzet van de partizanen wisten werkelijk weerstand te bieden tegen het fascisme. Een paar maanden nadat de CPN in Nederland de Februaristaking deed oplaaien, leidde Julien Lahaut in mei 1941 de Staking Der 100.000 in België. De eenheid van arbeiders belemmerde de Belgische staalproductie voor Naziwapens. De bezetting en de burgerij werden gedwongen om de rantsoenen en de lonen met 8% te verhogen.
In juni werd hij gearresteerd door de Gestapo en uiteindelijk afgevoerd naar kamp Neuengamme. Daar kreeg hij de bijnaam “de man met de zon in z’n broekzak die aan iedereen een stukje gaf”. Zelfs in gevangenschap organiseerde hij communisten en voerde hij sabotageacties uit. Hij werd gedeporteerd naar Mauthausen waar hij ondanks ziekte van de dood wist te ontsnappen. Na de bevrijding in de lente van 1945 keerde hij terug naar België, waar hij als held werd ontvangen en de titel van partijvoorzitter kreeg.
Ook koning Leopold III keerde terug na de oorlog. De communisten hadden met jarenlang verzet het vertrouwen gewonnen van de Belgische arbeidersklasse. Het landsverraad van de koning werd door hen onthaald met een roep voor een Belgische republiek. Na meerdere dodelijke demonstraties moest Leopold III aftreden. Toen zijn zoon Boudewijn de koninklijke eed aflegde, riep de communistische fractie: “Leve de republiek!”
Eén week later, op 18 augustus 1950, wordt Lahaut aan de ingang van zijn huis vermoord.
Het koninkrijk België in de Koude Oorlog
Voor haar verzet tijdens de oorlog kreeg de KPB de bijnaam “de partij van de gefusilleerden”. Ze slaagden er echter niet in om de grote volkssteun na de oorlog om te zetten in een revolutionaire situatie of om deze steun te behouden. De partij rekende te veel op de beloftes van de burgerij over welvaart en sociaal overleg. De KPB besloot mee te besturen in de burgerlijke regering en liet haar historische taak en rol als voorhoede van de arbeidersklasse vallen voor de “vredevolle weg naar het socialisme”.
Maar ondanks het meeregeren was de partij in het vizier van de NAVO en haar ondergrondse Gladio-netwerk. De partij verdedigde de verdiensten van de Sovjet-Unie tegen de aanvallen van burgerlijke krachten, ook bleef de partij nog een leidende kracht in progressieve bewegingen en binnen de vakbeweging. De KPB stond na WOII solidair met nationale bevrijdingsstrijden tegen de koloniale en imperialistische overheersing.
De moord op Lahaut kan enkel begrepen worden binnen deze internationale context. Het Belgisch kapitaal, de bazen van de staalindustrie en mijnbouw wilden hun aandeel behouden op de wereldmarkt. Zij hadden belang bij de opbouw van de NAVO en het behoud van de overheersing van de Congo om haar grondstoffen en werkkrachten te kunnen uitbuiten.
Precies één maand na de moord op Lahaut trainde het Belgische leger 3000 mensen voor de interventie in de Koreaanse Oorlog. Het Koreaanse volk had gestreden tegen het Japanse fascisme en haar eigen onderdrukkers. De nationale bevrijdingsstrijd van de Democratische Volksrepubliek Korea en de Arbeiderspartij werd door de imperialistische machten beantwoord in een oorlog van apocalyptische omvang.
Ook toen het Congolese volk zijn onafhankelijkheid afdwong van België, grepen de kapitalisten van België en de VS naar bloedvergiet. Voorman van de onafhankelijkheidsbeweging Patrice Lumumba werd door hun handlangers vermoord. Twee tanden waren het enige overblijvende spoor van Lumumba.
De sporen van de moord op Julien Lahaut leiden decennia later naar een anticommunistisch netwerk, gelinkt aan staatsveiligheid en de NAVO’s anticommunistische operatie Gladio. Dit netwerk zou doorheen de Koude Oorlog het leven van talloze communisten en vakbondsmilitanten kosten.
Wat valt er te leren?
Het imperialistisch kapitalisme drijft ons opnieuw richting een wereldconflict. De technologische ontwikkelingen van voorbije decennia creëren nieuwe opportuniteiten, maar brengen ook extra moeilijkheden voor communisten. Hoewel het makkelijker dan ooit is om propaganda te verspreiden, was het voor intelligentiediensten en werkgevers nog nooit zo makkelijk om politieke affiliaties te achterhalen.
Opnieuw moet de werkende klasse haar macht vergroten door zich te organiseren binnen de bedrijven en instellingen waar ze werkt. Daarbij benadrukken wij dat je veiligheid als communist ook de veiligheid van het collectief is; van je collega’s en kameraden, van je vrienden en familie. De “partij van de gefusilleerden” leert ons dat veiligheidsmaatregelen noodzakelijk zijn voor organisatie onder de omstandigheden van toenemende repressie, militarisering en oorlogsdreiging.
De moord op Lahaut herinnerd ons eraan dat kapitalisten bereid zijn om onze klassenbroeders te laten sterven voor hun belangen. Dit toont dat de werkende klasse een onafhankelijke kracht moet bouwen tegenover de burgerij en nood heeft aan een eigen revolutionaire organisatie. Deze organisatie mag haar strategie niet baseren op de valse beloftes van de burgerij. Noch op die van de Belgische kapitalisten, noch op die van buitenlandse kapitalistische landen die beloven het imperialisme te bestrijden door middel van een “multipolaire wereldorde”. Daarom bouwen wij onafhankelijk de communistische jeugd en leggen wij de grondstenen voor een nieuwe communistische partij van België.
De enige weg voorwaarts is de klassenstrijd; enkel het socialisme kan het imperialisme overwinnen.
In de woorden van Lahaut: “Verenigt u, gezamenlijk zijt gij onoverwinnelijk!”